RSS feed voor het nieuws van www.elkz.nl

plus minus gleich
"Oorlog is de grootste plaag die de mensheid teistert. Het vernietigt religie, het vernietigt staten, het vernietigt families." -

Maarten Luther




Een broedermoord – Kaïn en Abel

E-mailadres Afdrukken

Een broedermoord – Kaïn en Abel

De lezingen:

Genesis 4: 1-16a Kaïn en Abel,

1 Johannes 4:7-12 en Lucas 10: 23-37

Ds. Susanne Freytag

 

Dat verhaal van Kaïn en Abel hoort bij de ‘bekende verhalen’ uit de Bijbel (hoewel er niet vaak over gepreekt wordt) maar het is een verhaal dat je bij blijft.

(Je hoeft het maar één keer te hebben gehoord ... )

undefined

Wie op het idee komt de Bijbel vanaf het begin te lezen komt er ook zó in terecht: het vierde hoofdstuk is het van het eerste Bijbelboek. Het contrast kan haast niet groter: Net nog bevond zich de mens in het paradijs en even later vindt de ‘eerste’ moord plaats, een broedermoord zelfs.

 

Hoe kon het zo ver komen?

 

Adam en Eva krijgen twee zonen, die opgroeien, volwassen worden en ieder een eigen beroep kiezen voor hun levensonderhoud. De oudste, Kaïn, werd akkerbouwer, de jongere, Abel, herder.

 

Beide brengen hun gaven voor God. Ze brengen dat wat voor hen belangrijk is voor God: de één vruchten van het veld en de ander een eerstgeboren dier.

 

En dan staat er gewoon maar:

God ziet op het offer van Abel en merkt dat van Kaïn niet op.

Waarom dit verschil in aandacht?

Waarom maakt God hier onderscheid tussen de twee?

Waarom telt het offer dat Abel brengt wél en dat van Kaïn niet?

Het verhaal geeft hiervoor geen verklaring, geen uitleg?       Dat is onbevredigend.    

(Men zou zelfs zo ver kunnen gaan om te zeggen, dat doordat God de twee broers niet gelijk behandeld heeft hij deze moord veroorzaakt heeft: Gods schuld dus)

 

Misschien wilde God in al zijn vrijheid Abel deze keer  wat extra aandacht geven en was dit helemáál niet tégen Kaïn gericht.

 

Bij kinderen zie je dit heel duidelijk: waar de ouder de één de volle aandacht geeft, dan reageert een broer of zus meestal heel heftig om ook de aandacht te trekken.

 

(Men zou dus ook kunnen zeggen het gaat mis omdat Kaïn het verkeerd ziet: dat God aandacht toont voor Abel’s offer zegt niets over dat van hem. Het is Kaïn zelf die dit in zijn gedachten omvormt tot een afwijzing door God.) 

 

Maar hoe dan ook de kern van dit verhaal is een  ervaring die veel mensen kennen:

Andere worden voorgetrokken, krijgen de aandacht

En ik wordt achtergesteld en over het hoofd gezien.

Wat andere doen lijkt veel waardevoller

En wat ik doe lijkt minderwaardig.

En eigenlijk is er geen duidelijke reden voor

Ik heb me net zo ingespannen, heb me ingezet en mijn best gedaan.

 

En toch wordt ik achtergesteld, niet gezien, niet gewaardeerd.

Dit is iets dat mensen zeer diep raakt:

Wanneer je het gevoel krijgt dat je niet gezien wordt, niet gewaardeerd, niet geliefd     ...

(dat kan tot heftige reacties leiden)

 

Het leven is niet eerlijk dat weten we uit eigen ervaring.

Dat is niet altijd makkelijk.

en zelfs God gedraagt zich oneerlijk.

Dat is hier moeilijk!

 

Kaïn is woedend en teleurgesteld! ‘zijn blik werd donker’.

 

Dit nu merkt God wél op!!! God vraagt Kaïn: ‘Waarom ben je zo kwaad, waarom kijk je zo donker?

Handel je goed, dan kun je iedereen recht in de ogen kijken? Handel je slecht, dan ligt de zonde op de loer, begerig om jou in haar greep te krijgen; maar jij moet sterker zijn dan zij.’

 

Dit ‘gesprekje’ is opmerkelijk omdat hier wordt stil gestaan bij het moment tussen het gevoel en de daad: tussen het ‘woedend worden’ en de daaruit volgende ‘moord’.

 

Meestal zeggen mensen: ‘ik kon niet anders’. Maar er is een keuzemoment tussen de woede en wat je dan doet. ‘handel je goed’ of ‘handel je slecht’. De zonde ligt dan op de loer maar jij moet sterker zijn dan zij.

 

Overigens God krijgt geen antwoord op zijn vraag ‘waarom ben je zo kwaad?’

Kaïn ziet geen andere weg zijn eigenwaarde te herstellen dan zijn broeder te vermorden. (Dat is wel heftig je eigen broer te vermoorden! Maar het is goed te beseffen dat in ieder van ons een potentiële moordenaar zit. Wat dat betreft moeten we niet te snel over Kaïn oordelen.)

 

God stelt weer een vraag: ‘Waar is Abel je broer?’ ‘Weet ik niet, niets mee te maken ...’ zo reageert Kaïn.

 

‘Wat heb je gedaan?’ vraagt God

 

Een ding valt hierbij op:

God is in dit verhaal een God die vragen stelt.

God vraagt naar de mens, God vraagt naar ons.

 

Dat keert regelmatig in de Bijbel terug:

God vraagt naar de mens.

God vraagt ook ons: naar hoe we ons voelen en wat we hebben gedaan.

God confronteert ons met zijn vragen, met wat we hebben gedaan.

Dat is voor niemand echt prettig ....

 

(Daarom kiezen ook veel mensen om op een grote afstand van God te blijven. Op afstand van deze vragen.)

 

Geweld tegen de medemens treedt hier door deze zogenaamde ‘eerste’ moord de mensenwereld binnen. (Helaas is geweld tegen medemensen ook een deel van onze werkelijkheid)

 

Heel gemakkelijk kan op zo’n moment een geweldspiraal haar aanvang nemen. Wraak en weer wraak is het menselijke antwoord op zo’n gebeuren.

 

God handelt anders. Het verhaal heeft daardoor een andere, een bijzondere uitgang. Kaïn ontvangt van God niet alleen straf, dat hij weggestuurd wordt uit zijn geboorteland maar tegelijk ook een teken, het Kaïnsteken, waardoor hij in leven blijft, waardoor het leven een nieuwe kans krijgt. Dit teken, is een teken van Gods bescherming over Kaïns leven, dit teken zorgt ervoor dat hij die gemoord heeft niet zelf wordt vermoord!

 

De moord is dus niet alles bepalend.

Ondanks wat Kaïn gedaan heeft, is en blijft hij een kind van God, door God geschapen en zijn evenbeeld.

 

Ondanks alles is er een weg naar nieuw leven van bouwen, opbouwen en liefhebben.

De weg van de liefde ligt altijd opnieuw voor ons open.

 

Denkt u daarbij aan het tegenovergestelde verhaal van de barmhartige Samaritaan die zich bekommerd om de man die hem op geen enkele manier na staat.

 

Of aan het gedeelte uit de eerste Johannesbrief die we lazen: de liefde komt uit God voort. Ieder die liefheeft is uit God geboren en kent God.

En alle liefde heeft haar oorsprong in Gods liefde voor ons. Hij heeft ons zo liefgehad dat hij zijn Zoon gezonden om verzoening te brengen voor onze zonden. Hierop mogen we onze liefde op gronden.

 

Het verhaal van Kaïn heeft zo een onverwacht einde. Want de liefde, de liefde die haar oorsprong heeft in God, keert terug in Kaïns leven. ‘Kaïn had gemeenschap met zijn vrouw en zij werd zwanger en bracht Henoch ter wereld. Kaïn krijgt een nieuwe kans en mag met zijn gezin een nieuw leven opbouwen: een kind wordt geboren.       

 

Dat is de kracht van de liefde: dat ze nieuw leven schenkt.

Kaïn heeft dit geschenk van God mogen ervaren. Hij heeft mogen ervaren dat God in zijn wezen niet afwijzend is.

Hij moest ervaren en erkennen dat Gods aandacht voor het offer van Abel geen afwijzing van hemzelf was, dat hij altijd in beeld is bij God.

 

Wat we ook van de buitenkant soms ervaren, hoezeer we God als de afwezige ervaren, God is betrokken op de mens op ieder mens.

 

Wie leeft vanuit het vertrouwen in Gods liefde en weet heeft van Gods betrokkenheid op ons leven, kan zelf ook weer drager van Gods liefde zijn. Amen.

Ds. Susanne Freytag