RSS feed voor het nieuws van www.elkz.nl

plus minus gleich
"

Ons leven is een leven midden in de dood. En toch blijft ook midden in de dood de hoop op het leven aanwezig.

" - Maarten Luther


Preek van zondag 21 juli

E-mailadres Afdrukken

 Uitleg en verkondiging op 21 juli 2013
Schriftlezingen: 1 Samuel 1:1-20 en Lucas 10: 38-42

Gemeente van Jezus Christus,

Het is een bekend thema in de bijbel: naar een kind verlangen - maar niet zwanger kunnen worden. De toekomst loopt gevaar, het verhaal dreigt af te breken. Vaak is er een tweede vrouw in het spel: Sara en Hagar, Rachel en Lea, Hanna en Peninna.  In alle drie de situaties weten de onvruchtbare vrouwen dat hun man het meeste van hen houdt, maar ja, die ander krijgt kind op kind en zij niet.  De bijbelvertellers willen ermee zeggen: het volk van God wordt niet gebouwd op basis van de vruchtbaarheid van een vrouw of een man. Het hangt niet van ons af, of Gods geschiedenis met mensen doorgaat.   Dat neemt niet weg dat in het gewone leven van toen vruchtbaarheid iets heiligs was. Zozeer zelfs dat wie geen kind kon krijgen gekleineerd werd. Eigenlijk mag zo'n vrouw er niet zijn omdat ze niet mee kan doen. Peninna pest Hanna met haar kinderloosheid. Elkana wil Hanna troosten en vraagt haar  of hij voor haar niet méér betekent  dan tien zonen. Hij bedoelt het goed, maar wat helpt haar dat? En dat hij haar extra lekkere hapjes geeft werkt alleen maar averechts: Peninna krijgt nog meer een hekel aan Hanna en bovendien wil Hanna helemaal niet eten. Ze huilt alleen maar, ze voelt zich slachtoffer. Totdat  er iets gebeurt, Hanna gaat iets doen: ze staat op, ze gaat naar het heiligdom om te bidden. Wat haar hoogzit spreekt ze uit voor God. En als de priester Eli haar voor een dronken vrouw houdt die maar wat  zit te prevelen, dan merk je dat er iets in haar veranderd is. Ze laat zich niet wegzetten, laat staan wegsturen. Ze geeft Eli antwoord, commentaar.

Ik vind Eli niet zo'n beste pastor. Pas door Hanna's antwoord ontdekt hij dat mensen in diepe nood  hun hart bij God willen uitstorten. Gelukkig weet Eli dan wat hij als priester zeggen moet: Ga dan  in vrede en Israëls God zal u geven waarom u hebt gevraagd! En Hanna staat op, ze gaat haar weg, ze begint weer met eten. De Eeuwige is met haar en ze wordt zwanger, zodat ze net als  Sara en Rachel uiteindelijk door Gods ingrijpen een kind krijgt en dat betekent: toekomst .

Wat zou nou de reden zijn dat de leesroosteraars dit verhaal gezet hebben naast het evangelie over Martha en Maria? Is Hanna die beide vrouwen inéén: de biddende Maria en tegelijk de vrouw die er werk van maakt, Martha?

Misschien kunnen we de verbindingsschakel zien in Psalm 15, gezongen tussen deze lezingen in. Daar staat dat het oordeel over wie welkom is in Gods tent, wie het goede deel heeft, niet aan de mensen is, maar dat God de nodigende partij is. Waar een priester als Eli het verkeerd ziet, is het de Geest van God die ruimte maakt voor het gebed van Hanna die ten einde raad is. In het huis van Martha en Maria is Jezus de gastheer, die hen er allebei bij wil hebben. Goed om te horen nu we straks met elkaar het Heilig Avondmaal mogen vieren: de Heer is Gastheer in zijn huis en wil ons allen de ruimte geven om mee te doen.

Maar dat inzicht krijgen we niet zomaar als we dit verhaal over Martha en Maria lezen. Martha en Maria: laten we eens naar hen allebei kijken. Wat doen ze?

 Jezus is onderweg en op zoek naar een plaats om te verblijven. Het is Martha die hem  nodigt. Daarmee doorbreekt ze een rolpatroon, want gastvrijheid bieden was in die tijd voorbehouden aan mannen. Eigenlijk hoort het niet dat zij Jezus uitnodigde om bij hen thuis te komen, dat had haar broer Lazarus moeten doen.  Maar: zij doet het. En: in het evangelie van Johannes is Martha de eerste   die belijdt dat Jezus  de zoon van God is, direct nadat Lazarus opgewekt is van de doden. Zij was een vrouw  met een  groot geloof en  uit andere  bronnen  (buiten  de evangeliën) weten we   dat ze daarom bekend was en vereerd werd in de vroege kerk. Zij was één van de  vroege Ieiders van de Kerk, Iang voordat allerlei man/vrouw problemen een rol  gingen spelen en vrouwen geen Ieidende rol meer mochten vervullen. Martha is één van de grote geloofsgetuigen, een vrouw die al heel vroeg openstond voor het evangelie en eruit leefde.

En Maria?   Ze zit aan Jezus' voeten en luistert. Het is nog niet zo lang geleden dat in de meeste kerken de mannen aan theologie deden en het beleid bepaalden, terwijl de vrouwen de kerk schoonmaakten en voor de koffie zorgden. En nog steeds zijn er kerkleiders die vrouwen weren met het argument dat Jezus alleen mannelijke leerlingen had. Maar hier zit Maria aan Jezus' voeten in het leerhuis, als boegbeeld voor kerkvrouwen die aan het Woord willen komen...

Een andere  manier om de tekst uit te Ieggen  is om dit verhaal te Iezen vanuit de  situatie  van degenen voor wie Lukas het zó heeft opgeschreven.  Lucas schreef zijn evangelie zo'n 45  jaar na Jezus' dood en opstanding voor  christenen in de verstrooiing. Meestal waren dat huisgemeentes, kleine groepen die op zondag bij  elkaar kwamen om het brood te breken, de wijn  te delen, God te Ioven en elkaar de  verhalen te vertellen over Gods Iiefde en genade. Vaak aten ze daarna met elkaar.  Iedereen die wel eens een grote groep mensen thuis te  eten heeft gehad weet wat  dat  betekent:  een vracht  boodschappen, de paniek van het laatste moment:  help, als er maar genoeg is!, alles wat tegelijk gaar moet zijn en achteraf een heleboel afwas. En later de ontdekking dat je zo druk was met  organiseren en regelen dat je nauwelijks iemand hebt kunnen spreken, Iaat staan genieten  van je gasten.

 Het is ook goed om naar de context te kijken. Direct voor onze Iezing staat het  verhaal van de barmhartige Samaritaan, we hoorden dat verleden week. Die gelijkenis vertelt Jezus als antwoord op de vraag van een wetgeleerde: wat moet ik doen om het eeuwig leven te krijgen? Jezus antwoordt hem met het grote gebod uit Deut. : God Iiefhebben met alles wat in je is en hij vult het aan met een voorschrift uit Leviticus: je zult je naaste Iiefhebben als jezelf. Wie die naaste is, Iegt Jezus uit met de gelijkenis van de barmhartige    Samaritaan.   Als je vanuit  bewogenheid,  vanuit echte ontferming, iets dóet voor iemand die jou op dat moment nodig heeft, dan wórdt je haar of zijn naaste. De nadruk Iigt op doen, in die gelijkenis. Heeft Lucas direct daarna over Martha en Maria verteld om duidelijk te maken dat je alleen maar kunt doen  wat God van je vraagt, in navolging van Jezus, als je eerst luistert naar zijn Woord? Vieren en dienen, eredienst  en diakonaat, onverbrekelijk met elkaar verbonden. Volgend op de gelijkenis van de barmhartige Samaritaan kunnen we  ook het verhaal van Martha en Maria als een gelijkenis horen. Met daarna, dat horen we volgende week, de vraag van Jezus' leerlingen, hoe ze moeten bidden. Tussen actie en contemplatie in staan hier Martha en Maria.

 Laten we maar  niet één  keuze  maken uit  al deze mogelijke manieren om  de tekst uit te Ieggen. Ik denk dat het "en-en" is,  dat we in navolging van de rabbijnse manier van uitleggen mogen zeggen dat er veel betekenissen zijn die naast elkaar kunnen bestaan. Martha en Maria zijn twee facetten in ieder van ons, en die moet je niet  tegen elkaar uitspelen. In leder geval is weer eens helder, dat de bijbelse boodschap vaak dwars tegen onze regeltjes en gewoontes ingaat, en de boel nogal eens op z'n  kop zet   

Martha  wordt twee keer bij haar naam geroepen;  Martha, Martha. Dat  komt maar zes  keer voor in  de  bijbel en  iedere  keer wordt de aangeroepene daarmee aangespoord om iets anders te gaan doen of iets op een andere manier te gaan  doen. Zo gaat het bij Abraham,  Mozes, Samuel, koning Saul en bij  Paulus. De eerste hoorders van het evangelie  waardeerden  haar voortrekkersrol, juist omdat ze niet als  niet als heilige werd omschreven, maar herkenbare menselijke trekjes had in haar zorg voor de gang van zaken rond de maaltijd.

En Maria? Ze zegt geen woord in dit evangelie. Ze ís er alleen maar, stil en aandachtig.  Maar ze heeft ons heel wat te zeggen.  Bewuste en gerichte aandacht is soms heel nodig. Stil worden , de tijd nemen, bidden: dat is geen Iuxe maar noodzaak, juist als je je voortdurend bewust bent van de wereld in nood, van alIes wat er gedaan moet worden.  Zonder stilte, zonder adempauze, red je het niet, dan brand je op.  Bij Jezus kwamen voortdurend mensen met vragen om hulp,zieken, mensen met brandende vragen. Jezus nam iedereen serieus. Maar hij zocht ook de eenzaamheid, om de nood van alle mensen bij God   te brengen en in de stilte naar Zijn stem te luisteren.

Vandaag vieren we met elkaar de Maaltijd van de Heer. Zelf raakt me daarbij iedere keer  het horen dat we allemaal genodigd worden, wie we ook zijn. Met alles wat we meedragen. Jezus is de gastheer,  wij worden  genodigd.. Zou dat niet ook de kern van dit evangelie kunnen zijn: dat Jezus zelf centraal staat en de gastheer is . Voor Martha en  Maria ,  voor ons als gemeente die de  beide zusters  in zich  meedraagt. Midden in  het huis van de Heer staat Hijzelf. De gast wordt gastheer: zo gaat het in zijn huis waar wij samenkomen. Het met elkaar vieren en luisteren naar Gods Woord is de basis van de dienst die buiten verder gaat, het dienen, de diakonia.  

In het kyriëgebed  noemde ik vandaag onze bedreigde  schepping  en ons schijnbare  onvermogen  om  anders te gaan leven. Als je de wereld wilt veranderen  moet je  in actie komen - en als je ruimte maakt voor God, die in de gestalte van Jezus in ons midden wil zijn, dan kun je ook zelf veranderen.

Amen.