RSS feed voor het nieuws van www.elkz.nl

plus minus gleich
"Hier sta ik. Ik kan niet anders. God help me. Amen." - Maarten Luther


de preek van zondag 24 augustus 2014

E-mailadres Afdrukken

De wereld brandt. Feller dan sinds lange tijd het geval was. Verdriet en angst om geweld alom. Maar voor vele mensen stond de wereld al veel langer in lichterlaaie en kon de nood nauwelijks erger worden dan die al was. De vele armen en ontheemden, opgejaagden, vervolgden en gepijnigden, zij hebben het allemaal nog erger zien worden. En vele tienduizenden vermoorde mensen kunnen het niet meer navertellen. Het kwaad staart ons vaak gemaskerd aan en de gevolgen van dat kwaad staren ons eveneens aan, vanuit de bange en totaal ontredderde ogen van de slachtoffers.

En wij worden er stil van. Wat kun je erover zeggen? Er zijn geen woorden voor al het leed. We kunnen er ook nauwelijks over spreken, van machteloze woede om het kwaad dat rondraast in mensengedaante. De wereld brandt. In Irak en Syrië, in Oekraïne, Israël en Gaza.

Het kwaad raast rond. En het zijn mensen die het aanrichten.

Wat brengt mensen ertoe om zo met medemensen om te gaan? Om te gaan vechten en moorden bij een terreurbeweging als IS, die een nieuw islamitisch kalifaat wil oprichten en al een eind op weg is het te realiseren, met niets ontziende wreedheid en het grofst denkbare geweld jegens andere moslims, christenen en yezidi's ? Er zijn jongens en meiden bij die bij wijze van spreken bij ons om de hoek zouden kunnen wonen en die met onze jongeren in de klas zouden kunnen zitten.

Waarom doen ze het? Frustratie? Het gevoel er niet bij te horen? Haat jegens onze westerse samenleving? Zucht naar geweld of sensatiezucht? Hoe dan ook, hun medemoslims bewijzen ze de slechtst denkbare dienst en hun godsdienst bezorgen ze een slechte naam.

Waarom kan het conflict tusen Israëliërs en palestijnen niet zonder bloedvergieten worden opgelost? Waarom is er niet de echte wil om het land te delen? Hoe veroordeel je het geweld van Hamas zonder dat je de palestijnen het recht ontzegt op een waardig en zelfstandig bestaan op levensvatbare bodem? Hoe spreek je kritisch over het optreden van Israël dat zich met recht verdedigt, maar met zulke tragische gevolgen voor burgers, zonder dat je daarmee de reeds bestaande en nog altijd groeiende haat tegen joden voedt, zowel onder moslims als niet-joden?

Al die brandhaarden... Onze eigen meningen erover: hoe het zo gekomen is, hoe het moet worden bestreden, zijn misschien nog wel talrijker dan de standpunten van analisten, columnisten, journalisten en politici, de mensen die enig licht willen scheppen in duisternis van wat er allemaal gebeurt en zo de beangstigende chaos misschien wat willen bezweren. Maar hoe het echt zit en of het op te lossen is?

Hoe stop je het kwaad dat mensen elkaar aandoen? Moet je ingrijpen en hoe dan?

Ik zal toch niet de enige zijn geweest wiens handen bij wijze van spreken jeukten. Dat is onze reactie immers als we onschuldigen zien lijden door de handen van schurken... Kom op, sla erop, weg met die lui.

Het lijkt ook op de reactie van Petrus op wat Jezus zijn leerlingen zegt over zijn lijden dat aanstaande is. In Jeruzalem zal hij lijden en gedood worden, maar op de derde dag zal hij worden opgewekt. En Petrus neemt Jezus apart en bestraft hem: "zoek verzoening Heer, dat mag uw lot niet wezen!" De leerling leest de leraar de les.

En Petrus heeft dan nog maar net zijn belijdenis uitgesproken: "U bent de Christus, de Zoon van de levende God" Hier bestraft hij die messias. Is hij zijn geloof alweer kwijt, die rots waarop de kerk van zijn Heer zal worden gebouwd en de sleutelbewaarder van het rijk der hemel? Ofzijn die eretitels die hij volgens Matteüs van Jezus krijgt hem naar de bol gestegen?

Het is niet zozeer uit respectloosheid, dat hij zich zo uitspreekt. Het is juist vanuit zijn overtuiging dat Jezus inderdaad de Christus is, de gezalfde van God. Maar hij heeft wel zo zijn opvattingen over wat een mesias is en wat daarbij hoort en wat niet. En lijden en sterven hoort daar zeker niet bij volgens Petrus. Hij zal dat verhinderen. Dat mag niet gebeuren! Zeg dat niet Heer, dat past u niet!

Maar Jezus slaat verbaal keihard terug. "Ga weg daar, achter mij, Satan die je bent!"

Petrus' impuls om zijn messias van geweld te vrijwaren, is precies wat Jezus niet accepteert. Jezus denkt aan wat God wil. Het is net als in het Onze Vader en in het gebed van Jezus in de hof van Getsemane: niet mijn wil, maar uw wil geschiede.

De dingen van God, het rijk van God worden anders bereikt dan mensen het zouden kunnen bedenken. Wij aanvaarden de plaats van het lijden van Jezus daarbij maar moeilijk. Wij begrijpen het niet en het botst met ons zelfbeeld van zelfstandige mensen, die Jezus nog wel accepteren willen als een navolgenswaardig voorbeeld voor een goed leven, maar die zijn lijden een bittere en soms niet te slikken pil vinden, die niet past bij hoe wij ons de messias van God wensen.

Maar Jezus spreekt zich hier duidelijk uit over wat navolging volgens hem is: "als iemand dat echt wil, achter mij aankomen, moet hij zichzelf verloochenen en zijn kruis dragen, en zó mij volgen."

Jezus volgen kan alleen als wij leren inzien dat Jezus zichzelf niet heeft gezien als een man met wereldse macht, die Gods Rijk zou realiseren op een manier die wij vanuit onze wereldse maatstaven kunnen begrijpen. Als we dat wel zo doen, riskeren we in de plaats van God te treden en een theocratie te stichten, een regering namens God. Dat lijkt vroom, maar het is en blijft in alle gevallen levensgevaarlijk mensenwerk. Dat zien we nu aan IS, maar ook aan onze eigen christelijke kerkgeschiedenis, waaruit blijkt dat wij kerk en staat ook niet altijd wijselijk gescheiden hebben gehouden, met alle gevolgen van dien.

Tegenover het kwaad dat hem en al Gods kinderen, jood, christen, moslim, jezidi of hoe dan ook aangrijnst, stelt Jezus geen wapens om er korte metten mee te maken of zich zelfs maar te verdedigen.

Jezus heeft zelf de schande van het kruis aanvaard en reken maar dat dat een schaamtevolle lijdensweg en dood was, ind eogen van zijn tijdgenoten. Petrus zal later leren dat bij Jezus horen betekent dat je je niet moet schamen voor die schande, maar haar wel zult voelen.

Als wij niet aanvaarden dat het bij Jezus' weg met God hoort, het lijden omwille van de zaak van het evangelie niet uit de weg te gaan, maar het te aanvaarden, als het eenmaal onvermijdelijk is geworden, dan staan wij eigenlijk naast Petrus in zijn onbegrip tegenover wat er gebeurt.

Ik vond een mooi beeld voor wat navolging van Jezus eigenlijk is: we kunnen het ons voorstellen als tochtgenoot zijn. In de navolging delen we in heel zijn weg van lijden tot en met opstanding en verheerlijking. Dat is een beweging, waarop alles bij elkaar hoort.

Dat wil absoluut niet zeggen dat wij zouden moeten wíllen lijden omwille van ons geloof. We moeten hopen dat het ons bespaard blijft. Maar zovelen blijft het níet bespaard. En altijd gaat het daarbij om lijden aan kwaad dat rechtstreeks tegen Gods wil ingaat. De christenen in het Midden Oosten ondervinden het nu, evenals zovele niet-christenen. Laten we bidden dat zij zich in al hun ellende toch met de weg van Christus verbonden weten.

We moeten bidden dat het kwaad in de wereld wordt gestopt en bestreden. We moeten God vragen om een uitweg. En als de regeringen van deze wereld moeten besluiten op te treden en het kwaad een halt toe te roepen, dan is dat misschien nodig, als erger ermee voorkomen kan worden. Maar Gods rijk brengen wij er niet mee dichterbij, al willen de fundamentalisten van allerlei godsdiensten, de islamisten voorop. Daarheen voert een andere weg, die alleen God weet.